Mỗi dịp tháng Bảy về, những “Địa chỉ đỏ” trên khắp mọi miền Tổ quốc lại đón các đoàn cán bộ, hội viên, phụ nữ và Nhân dân đến dâng hương, tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ. Với phụ nữ Ninh Bình, Đền thờ 10 nữ Anh hùng liệt sỹ dân quân pháo phòng không Lam Hạ không chỉ là nơi tri ân những người đã ngã xuống vì độc lập dân tộc mà còn là biểu tượng sống động về lòng yêu nước, tinh thần quả cảm và những cống hiến thầm lặng của phụ nữ Việt Nam trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.

Những năm 1965-1966, khi đế quốc Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại miền Bắc, thị xã Phủ Lý (nay thuộc tỉnh Ninh Bình) trở thành trọng điểm đánh phá bởi đây là nút giao thông chiến lược trên tuyến đường sắt Bắc - Nam và Quốc lộ 1A. Để bảo vệ huyết mạch giao thông và quê hương, ngày 5-8-1965, Đại đội dân quân phòng không xã Lam Hạ được thành lập, gồm 87 người, trong đó có những thiếu nữ dân quân tuổi đời rất trẻ. Ngoài nhiệm vụ hậu cần, tiếp đạn, tải thương, chị em dân quân Lam Hạ còn trực tiếp sát cánh chiến đấu cùng bộ đội.

Trong những ngày tháng Mười năm 1966, dưới mưa bom bão đạn của không quân Mỹ, các nữ dân quân vẫn kiên cường bám trận địa, chiến đấu bảo vệ bầu trời quê hương.

Chân dung 10 nữ liệt sỹ dân quân Lam Hạ được lưu giữ tại Đền thờ

 Ngày 1/10/1966, tại trận địa pháo 37 ly có 6 nữ dân quân đã anh dũng hy sinh gồm: Cô Đinh Thị Tâm (sinh năm 1948), Trần Thị Tuyết (sinh năm 1947), Phạm Thị Lan (sinh năm 1944), Vũ Thị Phương (sinh năm 1943), Nguyễn Thị Thu (sinh năm 1948) và Nguyễn Thị Thi (sinh năm 1950).

Tám ngày sau, ngày 9-10-1966 tại trận địa pháo 57 ly ở Đường Ấm, 3 nữ dân quân gồm cô Nguyễn Thị Thuận (sinh năm 1948), Trần Thị Thẹp (sinh năm 1944) và Nguyễn Thị Oánh (sinh năm 1942) cũng anh dũng hy sinh.

Gần 1 năm sau, trên trận địa pháo 57 ly ở Hòa Lạc, ngày 7-7-1967, cô Đặng Thị Chung (sinh năm 1944) hy sinh.

Trong 10 bông hoa thép Lam Hạ có cô Nguyễn Thị Thu và Nguyễn Thị Thi là hai chị em ruột.

Các cô hi sinh khi tuổi đời còn rất trẻ, như cô Nguyễn Thị Thi mới tròn 16 tuổi, có người vừa nhập ngũ vài ngày, có người vừa kết hôn chưa đầy ba tháng... Giữa ranh giới sinh tử, họ vẫn một lòng nghĩ đến đồng đội, đến nhiệm vụ chiến đấu và sự bình yên của Tổ quốc. Sự hy sinh của 10 nữ dân quân Lam Hạ đã làm nên một bản anh hùng ca bất tử trên trận địa phòng không năm xưa. Họ được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và được Nhân dân trìu mến gọi là "Những vì sao không tắt" - những ngôi sao vẫn luôn tỏa sáng trong ký ức dân tộc, nhắc nhở các thế hệ hôm nay và mai sau về giá trị của hòa bình, lòng yêu nước, tinh thần quả cảm và sự cống hiến vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Ngày nay, trên chính trận địa pháo năm xưa, Đền thờ 10 nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ được dựng lên, nằm trong quần thể Khu Đền thờ các Anh hùng liệt sĩ và Di tích lịch sử trận địa pháo phòng không Lam Hạ, trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng, thu hút đông đảo cán bộ, đoàn viên, hội viên, học sinh và Nhân dân đến dâng hương, tham quan, tìm hiểu lịch sử.

Trận địa pháo phòng không Lam Hạ được phục dựng lại tại Đền thờ 10 liệt sĩ nữ dân quân Lam Hạ, cũng là nơi diễn ra trận đánh ác liệt vào ngày 1/10/1966

Nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026), sáng 22/7, đoàn đại biểu Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Ninh Bình do đồng chí Đào Thị Hòa, Tỉnh ủy viên, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh làm trưởng đoàn đã đến dâng hương, dâng hoa tưởng niệm tại Đền thờ 10 liệt sĩ nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ.

Đoàn đoàn đại biểu Hội LHPN tỉnh Ninh Bình dâng hương, tri ân tại Đền thờ 10 Liệt sỹ nữ dân quân Lam Hạ

Trong không khí trang nghiêm và thành kính, các đại biểu đã kính cẩn dâng hương, dành phút mặc niệm tưởng nhớ, bày tỏ lòng biết ơn vô hạn trước sự hy sinh anh dũng của các Anh hùng liệt sĩ đã hiến dâng tuổi thanh xuân và cuộc đời vì độc lập, tự do của dân tộc, vì hạnh phúc của Nhân dân.

Khánh Ly - Hội LHPN tỉnh Ninh Bình